Een veelgehoorde opmerking onder samenwoners is: “We wonen al meer dan 5 jaar samen, dus dan heb ik toch automatisch recht op de helft als we uit elkaar gaan?” Het antwoord is NEE!
In Nederland krijg je niet automatisch meer rechten bij een scheiding als je 5 jaar of langer samenwoont zonder een samenlevingscontract of huwelijk/geregistreerd partnerschap.
Hoe zit het dan precies?
Als je samenwoont zonder een samenlevingscontract:
- Heb je juridisch gezien geen gezamenlijke rechten of plichten, ongeacht hoe lang je samenwoont;
- Bezittingen blijven van degene op wiens naam ze staan (tenzij je dat anders hebt geregeld);
- Er is geen sprake van alimentatieplicht of automatisch recht op een woning of pensioen.
Al zou je 10 jaar samenwonen, dan nog verandert dat juridisch niets als er geen officiële afspraken zijn vastgelegd.
Wat houdt de ‘5-jaarsregel’ dan wel in?
De 5-jaarsregel komt uit het erfrecht en heeft betrekking op het partnerbegrip voor de erfbelasting. Simpel gezegd: als je minstens 5 jaar samenwoont en een gezamenlijke huishouding hebt, dan word je – voor de Belastingdienst – gezien als fiscale partners, ook zonder notarieel samenlevingscontract. Dit betekent onder andere dat je recht kunt hebben op de gunstige tarieven voor de erfbelasting (hoge vrijstelling), mocht je partner overlijden.
Deze regel gaat dus over erven, niet over scheiden!
Sommige pensioenfondsen erkennen een partner als je minimaal 5 jaar hebt samengewoond, ook zonder samenlevingscontract. Dit is echter per pensioenfonds verschillend — sommige stellen wél een contract of huwelijk verplicht.
Voor de nabestaandenuitkering (ANW) via de overheid kan ook het criterium van langdurig samenwonen gelden. Maar ook hier zijn de regels complex en afhankelijk van meerdere factoren.
Hoe zit het dan bij uit elkaar gaan?
In tegenstelling tot gehuwden of geregistreerde partners, hebben samenwoners dus nooit een automatische wettelijke regeling bij uit elkaar gaan. Er zijn géén wettelijke regels die recht geven op bezittingen, bescherming van woonrecht, partneralimentatie of pensioen, tenzij jullie daar zelf afspraken over hebben gemaakt.
Als jullie een notarieel samenlevingscontract hebben, dan staan daar vaak afspraken in over:
- Verdeling van bezittingen
- Woninggebruik
- Verdeling van kosten
- Verrekening bij uit elkaar gaan
Zonder zo’n contract is het ‘ieder voor zich’.
Gezamenlijke woning
- Staat de woning op naam van één partner? Dan is diegene juridisch eigenaar, ook als de ander heeft meebetaald (tenzij er sprake is van vergoedingsrechten).
- Staat de woning op beide namen? Dan moet de waarde (en hypotheek) vaak 50/50 worden verdeeld, tenzij anders afgesproken.
Kinderen
Bij gezamenlijk gezag moeten ook samenwoners verplicht een ouderschapsplan opstellen. Kinderalimentatie is verplicht, partneralimentatie meestal niet (tenzij contractueel vastgelegd).
Inboedel en gezamenlijke aankopen
Als jullie niet kunnen aantonen wie wat heeft gekocht, wordt vaak uitgegaan van een gelijke verdeling. Maar: dit is geen wettelijk recht, eerder een praktische oplossing.
Kortom: samenwonen is niet hetzelfde als trouwen!
Veel samenwoners voelen zich misschien ‘net als getrouwd’, maar juridisch gezien is dat een wereld van verschil. Wie niet trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, moet zélf zorgen voor juridische bescherming.
Wat kun je doen om problemen te voorkomen?
- Maak een samenlevingscontract – Leg afspraken vast over woning, kosten, bezittingen en verrekening
- Regel testamenten – Zeker als je elkaar wilt beschermen bij overlijden
- Houd een administratie bij – Bewaar bewijs van wie wat betaalt en koopt
- Laat je adviseren – Vooral bij een koopwoning of kinderen is deskundig advies heel belangrijk
Samenvattend geldt die ‘5-jaarsregel’ dus alléén voor erfrechtelijke zaken, en niet voor de verdeling bij uit elkaar gaan. Samenwoners doen er verstandig aan om hun relatie ook juridisch goed te regelen. Niet omdat je elkaar niet vertrouwt, maar juist omdat je nú in goede harmonie afspraken kunt maken.
Wil je meer weten over wat er geregeld moet worden bij samenwonen of uit elkaar gaan? Lees het hier of neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek.
