In Nederland krijg je niet automatisch meer rechten bij een scheiding als je 5 jaar of langer samenwoont zonder een samenlevingscontract of huwelijk/geregistreerd partnerschap.

Hoe zit het dan precies?

Als je samenwoont zonder een samenlevingscontract:

• Heb je juridisch gezien geen gezamenlijke rechten of plichten, ongeacht hoe lang je samenwoont;
• Bezittingen blijven van degene op wiens naam ze staan (tenzij je dat anders hebt geregeld);
• Er is geen sprake van alimentatieplicht of automatisch recht op een woning of pensioen.

Al zou je 10 jaar samenwonen, dan nog verandert dat juridisch niets als er geen officiële afspraken zijn vastgelegd.

Wat houdt de ‘5-jaarsregel’ dan wel in?

De 5-jaarsregel komt uit het erfrecht en heeft betrekking op het partnerbegrip voor de erfbelasting. Simpel gezegd: als je minstens 5 jaar samenwoont en een gezamenlijke huishouding hebt, dan word je – voor de Belastingdienst – gezien als fiscale partners, ook zonder notarieel samenlevingscontract. Dit betekent onder andere dat je recht kunt hebben op de gunstige tarieven voor de erfbelasting (hoge vrijstelling), mocht je partner overlijden.

Deze regel gaat dus over erven, niet over scheiden!

Sommige pensioenfondsen erkennen een partner als je minimaal 5 jaar hebt samengewoond, ook zonder samenlevingscontract. Dit is echter per pensioenfonds verschillend — sommige stellen wél een contract of huwelijk verplicht.

Voor de nabestaandenuitkering (ANW) via de overheid kan ook het criterium van langdurig samenwonen gelden. Maar ook hier zijn de regels complex en afhankelijk van meerdere factoren.

Hoe zit het dan bij uit elkaar gaan?

In tegenstelling tot gehuwden of geregistreerde partners, hebben samenwoners dus nooit een automatische wettelijke regeling bij uit elkaar gaan. Er zijn géén wettelijke regels die recht geven op bezittingen, bescherming van woonrecht, partneralimentatie of pensioen, tenzij jullie daar zelf afspraken over hebben gemaakt.

Als jullie een notarieel samenlevingscontract hebben, dan staan daar vaak afspraken in over:

• Verdeling van bezittingen
• Woninggebruik
• Verdeling van kosten
• Verrekening bij uit elkaar gaan

Zonder zo’n contract is het ‘ieder voor zich’.

Gezamenlijke woning

• Staat de woning op naam van één partner? Dan is diegene juridisch eigenaar, ook als de ander heeft meebetaald (tenzij er sprake is van vergoedingsrechten).
• Staat de woning op beide namen? Dan moet de waarde (en hypotheek) vaak 50/50 worden verdeeld, tenzij anders afgesproken.

Kinderen

Bij gezamenlijk gezag moeten ook samenwoners verplicht een ouderschapsplan opstellen. Kinderalimentatie is verplicht, partneralimentatie meestal niet (tenzij contractueel vastgelegd).

Inboedel en gezamenlijke aankopen

Als jullie niet kunnen aantonen wie wat heeft gekocht, wordt vaak uitgegaan van een gelijke verdeling. Maar: dit is geen wettelijk recht, eerder een praktische oplossing.

Kortom: samenwonen is niet hetzelfde als trouwen!

Veel samenwoners voelen zich misschien ‘net als getrouwd’, maar juridisch gezien is dat een wereld van verschil. Wie niet trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, moet zélf zorgen voor juridische bescherming.

Wat kun je doen om problemen te voorkomen?

1. Maak een samenlevingscontract – Leg afspraken vast over woning, kosten, bezittingen en verrekening
2. Regel testamenten – Zeker als je elkaar wilt beschermen bij overlijden
3. Houd een administratie bij – Bewaar bewijs van wie wat betaalt en koopt
4. Laat je adviseren – Vooral bij een koopwoning of kinderen is deskundig advies heel belangrijk

Samenvattend geldt die ‘5-jaarsregel’ dus alléén voor erfrechtelijke zaken, en niet voor de verdeling bij uit elkaar gaan. Samenwoners doen er verstandig aan om hun relatie ook juridisch goed te regelen. Niet omdat je elkaar niet vertrouwt, maar juist omdat je nú in goede harmonie afspraken kunt maken.

Wil je meer weten over wat er geregeld moet worden bij samenwonen of uit elkaar gaan? Lees het hier of neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Het bericht De Mythe van de ‘5-Jaarsregel’: Waar heb je als samenwoner recht op bij uit elkaar gaan? verscheen eerst op Steffie Kievits.

Ouderschapsplan
Samenwoners met minderjarige kinderen zijn verplicht een ouderschapsplan op te  stellen. Dit hoeft niet naar de rechtbank te worden gestuurd, maar mocht er op een later moment een conflict ontstaan over de verzorging en opvoeding van de kinderen, dan kan de rechter wel om het ouderschapsplan vragen. Indien het nooit is opgesteld, dan kan de rechter bepalen om dat alsnog te doen en als je midden in een conflict zit is dat natuurlijk een onmogelijke opgave.

Ook al denk je als samenwoners met weinig financiële rompslomp uit elkaar te kunnen gaan, dat kan nog weleens tegenvallen. Ongemerkt vermengt er namelijk toch veel bezit en als daar niet vanaf het begin van de relatie goede afspraken over zijn gemaakt, dan kan dat problematisch worden. Neem bijvoorbeeld de woning, of het nu een koop- of huurwoning is: wie mag er blijven wonen? En waar moet de ander heen?

Schakel een professionele scheidingsbegeleider in
Misschien hebben jullie echt weinig gezamenlijk en is het allemaal zo geregeld, maar het kan ook zomaar zijn, dat één van de twee of beiden nog lang met de financiële gevolgen moet dealen. Aarzel dus niet en schakel professionele hulp in als je uit elkaar gaat! Ook als je ‘slechts’ samenwoont.

Het bericht Samenwoners en scheiden verscheen eerst op Steffie Kievits.